Layered Architecture vs Monolith

En çok karıştırılan iki kavram:

• Monolith → Deployment modeli (nasıl dağıtılıyor?)
• Layered Architecture → Kod organizasyonu (nasıl yazılıyor?)

Birlikte kullanılabilirler ama aynı şey değildirler.

1. Layered Architecture

Layered Architecture, kodu teknik katmanlara ayırır.

Controller (API / UI)
↓
Service (Business Logic)
↓
Repository (Data Access)
↓
Database

Bu bir mantıksal ayrımdır, deployment ile ilgisi yoktur.

Katmanlar

1. Presentation Layer

• Controller
• Routes
• API endpoints
• UI ile konuşur

2. Application Layer

• İş akışını koordine eder
• Servisleri organize eder
• Transaction başlatır

3. Business Logic Layer (Domain)

• Hesaplamalar
• Kurallar
• Validasyonlar
• Sistem davranışı

4. Data Access Layer

• SQL sorguları
• ORM işlemleri
• DB bağlantısı

Layered Architecture Kuralları

✔ Üst katman alt katmanı çağırabilir ❌ Alt katman üst katmanı çağıramaz

Örnek:

• Controller → Service çağırır
• Service → Repository çağırır
• Repository → DB çağırır
• Repository → Controller çağırmaz

Layered Mimari Sorunu

Aşırı bağımlılık oluşabilir.

Örneğin:

class OrderService {
  constructor(
    private userRepo: UserRepository,
    private productRepo: ProductRepository,
    private paymentService: PaymentService
  ) {}
}

Service her şeyi biliyorsa:

• God service oluşur
• Test zorlaşır
• Bağımlılık artar

Layered teknik ayrım yapar ama domain izolasyonu garanti etmez.

2. Monolith Nedir?

Monolith bir deployment modelidir.

• Tek process
• Tek deploy
• Tek kod tabanı
• Genelde tek DB

Uygulama tek .jar, .exe, .war ya da tek Node.js app olarak çalışır.

Monolith Özellikleri

✔ Geliştirmesi kolay ✔ Test etmesi kolay ✔ Deployment basit ✔ Debug etmek kolay

• Tek hata tüm sistemi etkileyebilir
• Tek özelliği ölçeklemek için tüm sistemi scale etmek gerekir

Modular Monolith

Monolith’in gelişmiş hâlidir.

Burada teknik katman değil, domain bazlı modüller vardır.

/modules
  /order
    order.controller.ts
    order.service.ts
    order.repository.ts
    order.entity.ts

  /user
  /payment

Her modül:

• Kendi controller’ına sahip
• Kendi service’ine sahip
• Kendi repository’sine sahip
• İçini dışarı açmaz
• Public API üzerinden iletişim kurar

Layered vs Modular Monolith

Microservice’e Geçmeden Önce

Direkt microservice’e geçmek risklidir.

Önce:

✔ Modular Monolith ✔ Domain sınırları net ✔ Public interface’ler belirli ✔ Bağımlılıklar kontrol altında

Sonra modül koparıp microservice yaparsın.

Monolith vs Layered

Büyük Resim

Monolith = Nasıl deploy ettiğin Layered = Nasıl organize ettiğin Modular Monolith = Domain bazlı organize edilmiş Monolith

Hangi Yapıyı Ne Zaman Kullanmalı?

Küçük Proje

→ Basit Monolith + Layered yeterli

Orta Ölçekli Proje

→ Modular Monolith

Büyük / Yüksek Trafik

→ Modular Monolith → Microservice evrimi

Mimari Evrim

Layered Monolith
↓
Modular Monolith
↓
Microservices

Bu doğal bir evrimdir.