Soft Delete

Neden Soft Delete Kullanırız?

Bir kaydı DELETE FROM users WHERE id=1; ile fiziksel olarak sildiğinde veri tamamen kaybolur.

Gerçek dünyada:

• Kullanıcı yanlışlıkla silme yapabilir
• Hukuki gereksinimler olabilir
• Geçmiş raporlar için veri saklanmalıdır
• İlişkisel bütünlük korunmalıdır

Soft Delete, veriyi fiziksel olarak silmek yerine mantıksal olarak silinmiş işaretlemektir.

Kullanmazsak Ne Olur?

• Yanlış silinen veri geri getirilemez
• Raporlar bozulur
• Foreign key ilişkileri anlamsızlaşır
• “Sahipsiz” kayıtlar oluşabilir

Örneğin:

Kullanıcı silindi → Eski siparişleri kime ait?

Nasıl Yapılır?

Tabloya bir kolon eklenir:

• deleted_at TIMESTAMP NULL veya
• is_deleted BOOLEAN

Örnek

UPDATE users 
SET deleted_at = NOW() 
WHERE id = 1;

Sorgular:

SELECT * 
FROM users 
WHERE deleted_at IS NULL;

Kritik Nokta

Soft delete kullandığında tüm SELECT sorgularına otomatik filtre eklenmelidir:

WHERE deleted_at IS NULL

Bunu:

• Middleware
• Repository layer
• ORM global scope
• Sequelize paranoid: true

ile otomatik hâle getirmek gerekir.

Aksi halde silinen veriler her yerde görünür.

Soft Delete vs Status

Önemli nokta:

Soft delete bir state değildir. Bir lifecycle event’tir.

Lifecycle = Kaydın zaman çizelgesindeki olayları.

Silme işlemi:

• İş yaşam döngüsünden çıkışı temsil eder
• Ancak soft delete sayesinde geri alınabilir

Soft Delete'in Bedeli

• Veritabanı büyür
• Index maliyeti artar
• Sorgular daha karmaşık olur

Çözüm:

• Arşivleme
• Periodic cleanup
• Partitioning

Audit Logs

Neden Audit Log Kullanırız?

Sorular:

• Bu kullanıcının şifresini kim değiştirdi?
• Bu ürünün fiyatını kim güncelledi?
• Bu siparişi kim iptal etti?

Audit Log = Hesap verebilirlik (Accountability)

Kullanmazsak Ne Olur?

• Güvenlik ihlali tespit edilemez
• Veri tutarsızlığı kaynağı bulunamaz
• Sistem kara kutuya dönüşür
• Hukuki sorunlarda kanıt üretilemez

Ne Kaydederiz?

Örnek Audit Log

{
  "entity": "users",
  "entity_id": 5,
  "action": "UPDATE",
  "old_value": { "email": "a@mail.com" },
  "new_value": { "email": "b@mail.com" },
  "user_id": 12,
  "created_at": "2026-01-05 14:30"
}

Soft Delete + Audit Flow

User “Delete” tuşuna bastı
↓
Soft delete yapıldı (deleted_at set)
↓
Audit log yazıldı

Aralarındaki Fark

Best Practice

• Soft delete ile veri kaybını önle
• Audit log ile sistem davranışını kaydet
• İkisini birlikte kullan