Layered Architecture: Query → Service → API

Bugün öğrendiğimiz kavramları (transaction, isolation, locking vb.) sistem içinde nerede ve nasıl uygulayacağımızı inceleyeceğiz.

Bu noktada devreye Layered Architecture girer.

Modern yazılım mimarisinde:

Query → Service → API hattı, Separation of Concerns (Sorumlulukların Ayrılması) prensibine dayanır.

Amaç şudur:

• Veritabanı işlemlerini
• Business logic’i
• HTTP katmanını

birbirinden tamamen izole etmek.

1. API Katmanı (Controller)

API katmanı sistemin dış dünyaya açılan kapısıdır. Sadece HTTP protokolü ile ilgilenir.

Görevleri:

• Request’i karşılamak
• Gelen veriyi doğrulamak
• Service katmanını çağırmak
• Response dönmek

// controllers/CartController.js
static async addToCart(req, res, next) => {
  try {
    const { productId, quantity } = req.body;
    const userId = req.user.id;

    const result = await CartService.addItem({
      userId,
      productId,
      quantity
    });

    return res.status(200).json(result);
  } catch (error) {
    next(error);
  }
};

⚠ Controller içinde:

• SQL yazılmaz
• Transaction başlatılmaz
• Business kuralı yazılmaz

2. Service Katmanı (Business Logic)

Service katmanı sistemin beyin kısmıdır.

Burada:

• İş kuralları uygulanır
• Kontroller yapılır
• Transaction boundary belirlenir
• Data katmanı çağrılır

// services/CartService.js
static async addItem({ userId, productId, quantity }) {
  return await sequelize.transaction(async (t) => {

    const product = await ProductData.getById(productId, {
      transaction: t
    });

    if (product.stock < quantity) {
      throw new Error("Yetersiz stok");
    }

    await CartData.upsertItem(
      { userId, productId, quantity },
      { transaction: t }
    );

    return { message: "Ürün sepete eklendi" };
  });
}

Transaction boundary burada başlar ve burada biter.

Service katmanı:

• Veri nasıl alınır değil,
• İş mantığı nasıl çalışır sorusuyla ilgilenir.

3. Data Katmanı (Repository)

Repository katmanında yalnızca veri işlemleri yapılır.

• Veriyi getir
• Veriyi kaydet
• Veriyi güncelle

Hepsi bu.

// data/ProductData.js
export const getById = async (id, { transaction }) => {
  return await Product.findOne({
    where: { id },
    transaction,
    lock: transaction.LOCK.UPDATE
  });
};

Burada business logic yoktur. Sadece veritabanı erişimi vardır.

Workflow (Adım Adım)

1. Client → POST /cart/add
2. Route → Controller’a yönlendirir
3. Controller → Service’i çağırır
4. Service → Transaction başlatır
5. Data → DB’den veriyi çeker (gerekirse locking yapar)
6. Service → Kontrolleri yapar ve kaydeder
7. Controller → Response döner

Neden DB İşlemlerini Controller’da Yapmayız?

Eğer Controller içinde:

• Veri doğrulama
• Stok kontrolü
• SQL sorgusu
• Transaction yönetimi
• Mail gönderme

gibi işlemleri yazarsan:

• Dosya devasa büyür
• Test edilemez hâle gelir
• Hata ayıklamak zorlaşır
• Kod tekrarları oluşur

Layered mimari sayesinde:

• Kod daha okunabilir olur
• Test etmek kolaylaşır
• Business logic tekrar kullanılabilir
• Sistem büyüdüğünde çökmek yerine ölçeklenir

Mimari Özet

Controller (HTTP)
   ↓
Service (Business Logic + Transaction)
   ↓
Repository (DB Access)

Her katman yalnızca kendi sorumluluğundan sorumludur.